Intermissa, Venus, diu

rursus bella moves. Parce, precor, precor!

Non sum, qualis eram bonae

sub regno Cinarae. Desine, dulcium

mater saeva Cupidinum,

circa lustra decem flectere mollibus

iam durum imperiis. Abi,

quo blandae iuvenum te revocant preces.

Tempestivius in domum

Pauli, purpureis ales oloribus,

comissabere Maximi,

si torrere iecur quaeris idoneum.

Namque et nobilis et decens,

et pro sollicitis non tacitus reis,

et centum puer artium,

late signa feret militiae tuae:

et quandoque potentior

largis muneribus riserit aemuli,

Albanos prope te lacus

ponet marmoream sub trabe Cypria.

Illic plurima naribus

duces thura, lyraeque et Berecyntiae

delectabere tibiae

mixtis carminibus, non sine fistula:

illic bis pueri die

numen cum teneris virginibus tuum

laudantes pede candido

in morem Salium ter quatient humum.

Me nec femina nec puer

iam, nec spes animi credula mutui,

nec certare iuvat mero,

nec vincire novis tempora floribus.

Sed cur, heu! Ligurine, cur

manat rara meas lacryma per genas?

Cur facunda parum decoro

inter verba cadit lingua silentio?

Nocturnis ego somniis

iam captum teneo, iam volucrem sequor

te per gramina Martii

campi, te per aquas, dure, volubiles.

Pindarum quisquis studet aemulari,

Iulle, ceratis ope Daedalea

nititur pennis, vitreo daturus

nomina ponto.

Monte decurrens velut amnis, imbres

quem super notas aluere ripas,

fervet immensusque ruit profundo

Pindarus ore,

laurea donandus Apollinari,

seu per audaces nova dithyrambos

verba devolvit numerisque fertur

lege solutis,

seu deos regesque canit deorum

sanguinem, per quos cecidere iusta

morte Centauri, cecidit tremendae

flamma Chimaerae,

sive quos Elea domum reducit

palma caelestis pugilemve equumve

dicit et centum potiore signis

munere donat;

flebili sponsae iuvenemve raptum

plorat et vires animumque moresque

aureos educit in astra nigroque

invidet Orco.

Multa Dircaeum levat aura cycnum,

tendit, Antoni, quotiens in altos

nubium tractus: ego apis Matinae

more modoque

grata carpentis thyma per laborem

plurimum circa nemus uvidique

Tiburis ripas, operosa parvus

carmina fingo.

Concines maiore poeta plectro

Caesarem, quandoque trahet feroces

per sacrum clivum merita decorus

fronde Sygambros;

quo nihil maius meliusve terris

fata donavere bonique divi

nec dabunt, quamvis redeant in aurum

tempora priscum.

Concines laetosque dies et urbis

publicum ludum super impetrato

fortis Augusti reditu forumque

litibus orbum.

Tum meae, siquid loquar audiendum,

vocis accedet bona pars, et «O sol

pulcher, a, laudande!» canam recepto

Caesare felix.

Tuque dum procedis, «Io triumphe!»

non semel dicemus, «Io triumphe!»:

civitas omnis dabimusque divis

tura benignis.

Te decem tauri totidemque vaccae,

me tener solvet vitulus, relicta

matre qui largis iuvenescit herbis

in mea vota,

fronte curvatos imitatus ignes

tertium lunae referentis ortum,

qua notam duxit, niveus videri,

cetera fulvus.

Quem tu, Melpomene, semel

nascentem placido lumine videris,

illum non labor Isthmius

clarabit pugilem, non equus impiger

curru ducet Achaico

victorem, neque res bellica Deliis

ornatum foliis ducem,

quod regum tumidas contuderit minas,

ostendet Capitolio;

sed quae Tibur aquae fertile praefluunt

et spissae nemorum comae

fingent Aeolio carmine nobilem.

Romae, principis urbium,

dignatur suboles inter amabiles

vatum ponere me choros,

et iam dente minus mordeor invido.

O testudinis aureae

dulcem quae strepitum, Pieri, temperas,

o mutis quoque piscibus

donatura cycni, si libeat, sonum,

totum muneris hoc tui est,

quod monstror digito praetereuntium

Romanae fidicen lyrae:

quod spiro et placeo, si placeo, tuum est.

Qualem ministrum fulminis alitem,

cui rex deorum regnum in aves vagas

permisit, expertus fidelem

Iuppiter in Ganymede flavo,

olim iuventas et patrius vigor

nido laborum propulit inscium,

vernique, iam nimbis remotis,

insolitos docuere nisus

venti paventem; mox in ovilia

demisit hostem vividus impetus,

nunc in reluctantes dracones

egit amor dapis atque pugnae;

qualemve laetis caprea pascuis

intenta, fulvae matris ab ubere

iam lacte depulsum leonem,

dente novo peritura, vidit:

videre Raetis bella sub Alpibus

Drusum gerentem Vindelici; - quibus

mos unde deductus per omne

tempus Amazonia securi

dextras obarmet, quaerere distuli;

nec scire fas est omnia; - sed diu

lateque victrices catervae

consiliis iuvenis revictae

sensere, quid mens rite, quid indoles,

nutrita faustis sub penetralibus,

posset, quid Augusti paternus

in pueros animus Nerones.

Fortes creantur fortibus et bonis.

Est in iuvencis, est in equis patrum

virtus; neque imbellem feroces

progenerant aquilae columbam.

Doctrina sed vim promovet insitam,

rectique cultus pectora roborant:

utcumque defecere mores,

indecorant bene nata culpae.

Quid debeas, o Roma, Neronibus,

testis Metaurum flumen et Hasdrubal

devictus et pulcher fugatis

ille dies Latio tenebris,

qui primus alma risit adorea,

dirus per urbes Afer ut Italas,

ceu flamma per taedas, vel Eurus

per Siculas equitavit undas.

Post hoc secundis usque laboribus

Romana pubes crevit et impio

vastata Poenorum tumultu

fana deos habuere rectos:

dixitque tandem perfidus Hannibal:

cervi, luporum praeda rapacium,

sectamur ultro, quos opimus

fallere et effugere est triumphus.

Gens, quae cremato fortis ab Ilio,

iactata Tuscis aequoribus, sacra

natosque maturosque patres

pertulit Ausonias ad urbes,

duris ut ilex tonsa bipennibus

nigrae feraci frondis in Algido,

per damna, per caedes, ab ipso

ducit opes animumque ferro.

Non hydra secto corpore firmior

vinci dolentem crevit in Herculem,

monstrumve summisere Colchi

maius, Echioniaeve Thebae.

Merses profundo; pulchrior evenit:

luctere; multa proruet integrum

cum laude victorem, geretque

proelia coniugibus loquenda.

Carthagini iam non ego nuntios

mittam superbos: occidit, occidit

spes omnis, et fortuna nostri

nominis, Hasdrubale interempto!

Nil Claudiae non perficient manus:

quas et benigno numine Iuppiter

defendit, et curae sagaces

expediunt per acuta belli.

Divis orte bonis, optume Romulae

custos gentis, abes iam nimium diu;

maturum reditum pollicitus patrum

sancto concilio, redi.

Lucem redde tuae, dux bone, patriae:

instar veris enim vultus ubi tuus

adfulsit populo, gratior it dies

et soles melius nitent.

Ut mater iuvenem, quem Notus invido

flatu Carpathii trans maris aequora

cunctantem spatio longius annuo

dulci distinet a domo,

votis ominibusque et precibus vocat,

curvo nec faciem litore demovet:

sic desideriis icta fidelibus

quaerit patria Caesarem.

Tutus bos etenim rura perambulat,

nutrit rura Ceres almaque Faustitas,

pacatum volitant per mare navitae,

culpari metuit fides,

nullis polluitur casta domus stupris,

mos et lex maculosum edomuit nefas,

laudantur simili prole puerperae,

culpam poena premit comes.

Quis Parthum paveat, quis gelidum Scythen,

quis Germania quos horrida parturit

fetus, incolumi Caesare? Quis ferae

bellum curet Hiberiae?

Condit quisque diem collibus in suis

et vitem viduas ducit ad arbores;

hinc ad vina redit laetus et alteris

te mensis adhibet deum;

te multa prece, te prosequitur mero

defuso pateris, et Laribus tuum

miscet numen, uti Graecia Castoris

et magni memor Herculis.

«Longas o | utinam, dux bone, ferias

praestes Hesperiae!» dicimus integro

sicci mane die, dicimus uvidi,

cum sol Oceano subest.

Dive, quem proles Niobea magnae

vindicem linguae Tityosque raptor

sensit, et Troiae prope victor altae

Phthius Achilles,

ceteris maior, tibi miles impar;

filius quamquam Thetidis marinae

Dardanas turres quateret tremenda

cuspide pugnax.

Ille, mordaci velut icta ferro

pinus, aut impulsa cupressus Euro,

procidit late, posuitque collum in

pulvere Teucro.

Ille non, inclusus equo Minervae

sacra mentito, male feriatos

Troas et laetam Priami choreis

falleret aulam:

sed palam captis gravis, heu nefas! Heu!

Nescios fari pueros Achivis

ureret flammis, etiam latentem

matris in alvo,

ni, tuis victus Venerisque gratae

vocibus, divum pater annuisset

rebus Aeneae potiore ductos

alite muros.

Doctor Argivae fidicen Thaliae,

Phoebe, qui Xantho lavis amne crines,

Dauniae defende decus Camenae,

levis Agyieu.

Spiritum Phoebus mihi, Phoebus artem

carminis nomenque dedit poetae.

Virginum primae puerique claris

patribus orti,

Deliae tutela deae, fugaces

lyncas et cervos cohibentis arcu,

Lesbium servate pedem meique

pollicis ictum:

rite Latonae puerum canentes,

rite crescentem face Noctilucam,

prosperam frugum, celeremque pronos

volvere menses.

Nupta iam dices: ego dis amicum,

saeculo festas referente luces,

reddidi carmen, docilis modorum

vatis Horati.

Diffugere nives, redeunt iam gramina campis

arboribusque comae;

mutat terra vices et decrescentia ripas

flumina praetereunt;

Gratia cum Nymphis geminisque sororibus audet

ducere nuda choros:

immortalia ne speres, monet annus et almum

quae rapit hora diem.

Frigora mitescunt Zephyris, ver proterit aestas,

interitura simul

pomifer autumnus fruges effuderit, et mox

bruma recurrit iners.

Damna tamen celeres reparant caelestia lunae:

nos, ubi decidimus

quo pius Aeneas, quo Tullus dives et Ancus,

pulvis et umbra sumus.

Quis scit an adiciant hodiernae crastina summae

tempora di superi?

Cuncta manus avidas fugient heredis, amico

quae dederis animo.

Cum semel occideris et de te splendida Minos

fecerit arbitria,

non, Torquate, genus, non te facundia, non te

restituet pietas;

infernis neque enim tenebris Diana pudicum

liberat Hippolytum

nec Lethaea valet Theseus abrumpere caro

vincula Pirithoo.

Donarem pateras grataque commodus,

Censorine, meis aera sodalibus,

donarem tripodas, praemia fortium

Graiorum: neque tu pessima munerum

ferres, divite me scilicet artium,

quas aut Parrhasius protulit aut Scopas,

hic saxo, liquidis ille coloribus

sollers nunc hominem ponere nunc deum.

Sed non haec mihi vis, non tibi talium

res est aut animus deliciarum egens.

Gaudes carminibus: carmina possumus

donare, et pretium dicere muneris.

Non incisa notis marmora publicis,

per quae spiritus et vita redit bonis

post mortem ducibus, non celeres fugae

reiectaeque retrorsum Hannibalis minae,

[non incendia Carthaginis impiae,]

eius, qui domita nomen ab Africa

lucratus rediit, clarius indicant

laudes, quam Calabrae Pierides. Neque,

si chartae sileant, quod bene feceris,

mercedem tuleris. Quid foret Iliae

Mavortisque puer, si taciturnitas

obstaret meritis invida Romuli?

Ereptum Stygiis fluctibus Aeacum

virtus et favor et lingua potentium

vatum divitibus consecrat insulis.

Dignum laude virum Musa vetat mori;

coelo Musa beat. Sic Iovis interest

optatis epulis impiger Hercules:

clarum Tyndaridae sidus ab infimis

quassas eripiunt aequoribus rates:

ornatus viridi tempora pampino

Liber vota bonos ducit ad exitus.

Ne forte credas interitura, quae,

longe sonantem natus ad Aufidum,

non ante vulgatas per artes

verba loquor socianda chordis.

Non, si priores Maeonius tenet

sedes Homerus, Pindaricae latent,

Ceaeque, et Alcaei minaces,

Stesichorique graves Camenae,

nec, si quid olim lusit Anacreon,

delevit aetas: spirat adhuc amor,

vivuntque commissi calores

Aeoliae fidibus puellae.

Non sola comptos arsit adulteri

crines et aurum vestibus illitum

mirata regalesque cultus

et comites Helene Lacaena,

primusve Teucer tela Cydonio

direxit arcu; non semel Ilios

vexata; non pugnavit ingens

Idomeneus Sthenelusve solus

dicenda Musis proelia: non ferox

Hector vel acer Deiphobus graves

excepit ictus pro pudicis

coniugibus puerisque primus.

Vixere fortes ante Agamemnona

multi; sed omnes illacrimabiles

urgentur ignotique longa

nocte, carent quia vate sacro.

Paulum sepultae distat inertiae

celata virtus. Non ego te meis

chartis inornatum silebo,

totve tuos patiar labores

impune, Lolli, carpere lividas

obliviones. Est animus tibi

rerumque prudens et secundis

temporibus dubiisque rectus;

vindex avarae fraudis, et abstinens

ducentis ad se cuncta pecuniae;

consulque non unius anni,

sed quotiens bonus atque fidus

iudex honestum praetulit utili,

reiecit alto dona nocentium

vultu, per obstantes catervas

explicuit sua victor arma.

Non possidentem multa vocaveris

recte beatum: rectius occupat

nomen beati, qui deorum

muneribus sapienter uti

duramque callet pauperiem pati,

peiusque leto flagitium timet;

non ille pro caris amicis

aut patria timidus perire.

O crudelis adhuc, et Veneris muneribus potens,

insperata tuae cum veniet pluma superbiae,

et, quae nunc humeris involitant, deciderint comae,

nunc et qui color est puniceae flore prior rosae,

mutatus Ligurinum in faciem verterit hispidam:

dices «heu!» quotiens te speculo videris alterum:

quae mens est hodie, cur eadem non puero fuit?

Vel cur his animis incolumes non redeunt genae?

Est mihi nonum superantis annum

plenus Albani cadus; est in horto,

Phylli, nectendis apium coronis:

est hederae vis

multa, qua crines religata fulges;

ridet argento domus; ara, castis

vincta verbenis, avet immolato

spargier agno.

Cuncta festinat manus; huc et illuc

cursitant mixtae pueris puellae;

sordidum flammae trepidant rotantes

vertice fumum.

Ut tamen noris, quibus advoceris

gaudiis: Idus tibi sunt agendae,

qui dies mensem Veneris marinae

findit Aprilem;

iure sollemnis mihi, sanctiorque

paene natali proprio, quod ex hac

luce Maecenas meus affluentes

ordinat annos.

Telephum, quem tu petis, occupavit,

non tuae sortis iuvenem, puella

dives et lasciva, tenetque grata

compede vinctum.

Terret ambustus Phaethon avaras

spes, et exemplum grave praebet ales

Pegasus, terrenum equitem gravatus

Bellerophontem:

semper ut te digna sequare, et, ultra

quam licet sperare nefas putando,

disparem vites. Age iam, meorum

finis amorum,

(non enim posthac alia calebo

femina) condisce modos, amanda

voce quos reddas: minuentur atrae

carmine curae.

Iam veris comites, quae mare temperant,

impellunt animae lintea Thraciae,

iam nec prata rigent nec fluvii strepunt

hiberna nive turgidi.

Nidum ponit Ityn flebiliter gemens

infelix avis et Cecropiae domus

aeternum opprobrium, quod male barbaras

regum est ulta libidines.

Dicunt in tenero gramine pinguium

custodes ovium carmina fistula

delectantque deum, cui pecus et nigri

colles Arcadiae placent.

Adduxere sitim tempora, Vergili.

Sed pressum Calibus ducere Liberum

si gestis, iuvenum nobilium cliens,

nardo vina merebere.

Nardi parvus onyx eliciet cadum,

qui nunc Sulpiciis accubat horreis,

spes donare novas largus amaraque

curarum eluere efficax.

Ad quae si properas gaudia, cum tua

velox merce veni: non ego te meis

immunem meditor tingere poculis,

plena dives ut in domo.

Verum pone moras et studium lucri

nigrorumque memor, dum licet ignium

misce stultitiam consiliis brevem:

dulce est desipere in loco.

Audivere, Lyce, di mea vota; di

audivere, Lyce: fis anus, et tamen

vis formosa videri,

ludisque et bibis impudens

et cantu tremulo pota Cupidinem

lentum sollicitas. Ille virentis et

doctae psallere Chiae

pulchris excubat in genis.

Importunus enim transvolat aridas

quercus, et refugit te, quia luridi

dentes te, quia rugae

turpant, et capitis nives.

Nec Coae referunt iam tibi purpurae

nec clari lapides tempora, quae semel

notis condita fastis

inclusit volucris dies.

Quo fugit Venus? Heu! Quove color? Decens

quo motu? Quid habes illius, illius,

quae spirabat amores,

quae me surpuerat mihi,

felix post Cinaram, notaque et artium

gratarum facies? Sed Cinarae breves

annos fata dederunt,

servatura diu parem

cornicis vetulae temporibus Lycen,

possent ut iuvenes visere fervidi,

multo non sine risu,

dilapsam in cineres facem.

Quae cura patrum quaeve Quiritium

plenis honorum muneribus tuas,

Auguste, virtutes in aevum

per titulos memoresque fastus

aeternet, o, qua sol habitabilis

illustrat oras, maxime principum?

Quem legis expertes Latinae

Vindelici didicere nuper,

quid Marte posses. Milite nam tuo

Drusus Genaunos, implacidum genus,

Breunosque veloces et arces

Alpibus impositas tremendis

deiecit acer plus vice simplici.

Maior Neronum mox grave proelium

commisit, immanesque Raetos

auspiciis pepulit secundis,

spectandus in certamine Martio,

devota morti pectora liberae

quantis fatigaret ruinis;

indomitas prope qualis undas

exercet Auster, Pleiadum choro

scindente nubes, impiger hostium

vexare turmas et frementem

mittere equum medios per ignes.

Sic tauriformis volvitur Aufidus,

qui regna Dauni praefluit Apuli,

cum saevit horrendamque cultis

diluviem meditatur agris,

ut barbarorum Claudius agmina

ferrata vasto diruit impetu,

primosque et extremos metendo

stravit humum sine clade victor,

te copias, te consilium et tuos

praebente divos. Nam tibi, quo die

portus Alexandrea supplex

et vacuam patefecit aulam,

Fortuna lustro prospera tertio

belli secundos reddidit exitus,

laudemque et optatum peractis

imperiis decus arrogavit.

Te Cantaber non ante domabilis

Medusque et Indus, te profugus Scythes

miratur, o tutela praesens

Italiae dominaeque Romae!

Te, fontium qui celat origines

Nilusque et Hister, te rapidus Tigris,

te beluosus qui remotis

obstrepit Oceanus Britannis,

te non paventis funera Galliae

duraeque tellus audit Hiberiae,

te caede gaudentes Sygambri

compositis venerantur armis.

Phoebus volentem proelia me loqui

victas et urbes, increpuit lyra,

ne parva Tyrrhenum per aequor

vela darem. Tua, Caesar, aetas

fruges et agris rettulit uberes

et signa nostro restituit Iovi

derepta Parthorum superbis

postibus et vacuum duellis

Ianum Quirini clausit et ordinem

rectum evaganti frena licentiae

iniecit emovitque culpas

et veteres revocavit artes,

per quas Latinum nomen et Italae

crevere vires famaque et imperi

porrecta maiestas ad ortus

solis ab Hesperio cubili.

Custode rerum Caesare non furor

civilis aut vis exiget otium,

non ira, quae procudit enses

et miseras inimicat urbes.

Non qui profundum Danuvium bibunt

edicta rumpent Iulia, non Getae

non Seres infidique Persae,

non Tanain prope flumen orti.

Nosque et profestis lucibus et sacris

inter iocosi munera Liberi,

cum prole matronisque nostris,

rite deos prius adprecati,

virtute functos more patrum duces

Lydis remixto carmine tibiis

Troiamque et Anchisen et almae

progeniem Veneris canemus.