Odi profanum vulgus et arceo:

favete linguis: carmina non prius

audita Musarum sacerdos

virginibus puerisque canto.

Regum timendorum in proprios greges,

reges in ipsos imperium est Iovis,

clari Giganteo triumpho,

cuncta supercilio moventis.

Est ut viro vir latius ordinet

arbusta sulcis; hic generosior

descendat in Campum petitor,

moribus hic meliorque fama

contendat; illi turba clientium

sit maior: aequa lege necessitas

sortitur insignes et imos;

omne capax movet urna nomen.

Destrictus ensis cui super impia

cervice pendet, non Siculae dapes

dulcem elaborabunt saporem,

non avium citharaeque cantus

somnum reducent. Somnus agrestium

lenis virorum non humiles domos

fastidit umbrosamque ripam,

non Zephyris agitata Tempe.

Desiderantem quod satis est, neque

tumultuosum sollicitat mare,

nec saevus Arcturi cadentis

impetus aut orientis Hoedi:

non verberatae grandine vineae,

fundusque mendax, arbore nunc aquas

culpante, nunc torrentia agros

sidera, nunc hiemes iniquas.

Contracta pisces aequora sentiunt

iactis in altum molibus: huc frequens

caementa demittit redemptor

cum famulis, dominusque terrae

fastidiosus: sed Timor et Minae

scandunt eodem, quo dominus; neque

decedit aerata triremi, et

post equitem sedet, atra Cura.

Quod si dolentem nec Phrygius lapis

nec purpurarum sidere clarior

delenit usus, nec Falerna

vitis, Achaemeniumque costum;

cur invidendis postibus et novo

sublime ritu moliar atrium?

Cur valle permutem Sabina

divitias operosiores?

Angustam amice pauperiem pati

robustus acri militia puer

condiscat, et Parthos feroces

vexet eques metuendus hasta,

vitamque sub divo et trepidis agat

in rebus. Illum ex moenibus hosticis

matrona bellantis tyranni

prospiciens et adulta virgo,

suspiret: eheu! Ne rudis agminum

sponsus lacessat regius asperum

tactu leonem, quem cruenta

per medias rapit ira caedes.

Dulce et decorum est pro patria mori.

Mors et fugacem persequitur virum,

nec parcit imbellis iuventae

poplitibus timidoque tergo.

Virtus, repulsae nescia sordidae,

intaminatis fulget honoribus,

nec sumit aut ponit secures

arbitrio popularis aurae.

Virtus, recludens immeritis mori

caelum, negata tentat iter via;

coetusque vulgares et udam

spernit humum fugiente penna.

Est et fideli tuta silentio

merces. Vetabo, qui Cereris sacrum

vulgarit arcanae, sub isdem

sit trabibus, fragilemve mecum

solvat phaselon. Saepe Diespiter

neglectus incesto addidit integrum.

Raro antecedentem scelestum

deseruit pede poena claudo.

Iustum ac tenacem propositi virum

non civium ardor prava iubentium,

non vultus instantis tyranni

mente quatit solida, neque Auster,

dux inquieti turbidus Hadriae,

nec fulminantis magna manus Iovis.

Si fractus illabatur orbis,

impavidum ferient ruinae.

Hac arte Pollux et vagus Hercules

enisus, arces attigit igneas:

quos inter Augustus recumbens

purpureo bibet ore nectar.

Hac te merentem, Bacche pater, tuae

vexere tigres, indocili iugum

collo trahentes. Hac Quirinus

Martis equis Acheronta fugit;

Gratum elocuta consiliantibus

Iunone divis: «Ilion, Ilion

fatalis incestusque iudex

et mulier peregrina vertit

in pulverem, ex quo destituit deos

mercede pacta Laomedon, mihi

castaeque damnatum Minervae

cum populo et duce fraudolento.

Iam nec Lacaenae splendet adulterae

famosus hospes, nec Priami domus

periura pugnaces Achivos

Hectoreis opibus refringit;

nostrisque ductum seditionibus

bellum resedit. Protinus et graves

iras et invisum nepotem,

Troïa quem peperit sacerdos,

Marti redonabo. Illum ego lucidas

inire sedes, ducere nectaris

succos, et adscribi quietis

ordinibus patiar deorum.

Dum longus inter saeviat Ilion

Romamque pontus, qualibet exsules

in parte regnanto beati:

dum Priami Paridisque busto

insultet armentum, et catulos ferae

celent inultae, stet Capitolium

fulgens, triumphatisque possit

Roma ferox dare iura Medis.

Horrenda late nomen in ultimas

extendat oras, qua medius liquor

secernit Europen ab Afro,

qua tumidus rigat arva Nilus:

aurum irrepertum, et sic melius situm,

cum terra celat, spernere fortior,

quam cogere, humanos in usus

omne sacrum rapiente dextra.

Quicumque mundo terminus obstitit,

hunc tangat armis, visere gestiens,

qua parte debacchentur ignes,

qua nebulae pluviique rores.

Sed bellicosis fata Quiritibus

hac lege dico: ne, nimium pii

rebusque fidentes, avitae

tecta velint reparare Troiae.

Troiae renascens alite lugubri

fortuna tristi clade iterabitur,

ducente victrices catervas

coniuge me Iovis et sorore.

Ter si resurgat murus aheneus

auctore Phoebo, ter pereat meis

excisus Argivis, ter uxor

capta virum puerosque ploret.»

Non haec iocosae conveniunt lyrae.

Quo, Musa, tendis? Desine pervicax

referre sermones deorum et

magna modis tenuare parvis.

Descende caelo et dic age tibia,

regina longum Calliope melos,

seu voce nunc mavis acuta,

seu fidibus citharaque Phoebi.

Audistis? An me ludit amabilis

insania? Audire et videor pios

errare per lucos, amoenae

quos et aquae subeunt, et aurae.

Me fabulosae Vulture in Appulo,

altricis extra limen Apuliae,

ludo fatigatumque somno

fronde nova puerum palumbes

texere: mirum quod foret omnibus,

quicumque celsae nidum Acherontiae

saltusque Bantinos et arvum

pingue tenent humilis Forenti,

ut tuto ab atris corpore viperis

dormirem et ursis, ut premerer sacra

lauroque collataque myrto,

non sine dis animosus infans.

Vester, Camenae, vester in arduos

tollor Sabinos, seu mihi frigidum

Praeneste, seu Tibur supinum,

seu liquidae placuere Baiae.

Vestris amicum fontibus et choris

non me Philippis versa acies retro,

devota non extinxit arbos,

nec Sicula Palinurus unda.

Utcumque mecum vos eritis, libens

insanientem navita Bosporum

tentabo, et urentes arenas

litoris Assyrii viator;

visam Britannos hospitibus feros,

et laetum equino sanguine Concanum;

visam pharetratos Gelonos

et Scythicum inviolatus amnem.

Vos Caesarem altum, militia simul

fessas cohortes reddidit oppidis,

finire quaerentem labores,

Pierio recreatis antro.

Vos lene consilium et datis, et dato

gaudetis almae. Scimus ut impios

Titanas immanemque turmam

fulmine sustulerit caduco,

qui terram inertem, qui mare temperat

ventosum, et urbes regnaque tristia,

divosque mortalesque turbas

imperio regit unus aequo.

Magnum illa terrorem intulerat Iovi

fidens iuventus horrida brachiis,

fratresque tendentes opaco

Pelion imposuisse Olympo.

Sed quid Typhoeus et validus Mimas,

aut quid minaci Porphyrion statu,

quid Rhoetus, evulsisque truncis

Enceladus iaculator audax

contra sonantem Palladis aegida

possent ruentes? Hinc avidus stetit

Vulcanus, hinc matrona Iuno, et

numquam humeris positurus arcum,

qui rore puro Castaliae lavit

crines solutos, qui Lyciae tenet

dumeta natalemque silvam,

Delius et Patareus Apollo.

Vis consili expers mole ruit sua:

vim temperatam di quoque provehunt

in maius; idem odere vires

omne nefas animo moventes.

Testis mearum centimanus Gyas

sententiarum, notus et integrae

tentator Orion Dianae,

virginea domitus sagitta.

Iniecta monstris Terra dolet suis,

maeretque partus fulmine luridum

missos ad Orcum: nec peredit

impositam celer ignis Aetnam:

incontinentis nec Tityi iecur

relinquit ales, nequitiae additus

custos; amatorem trecentae

Pirithoum cohibent catenae.

Caelo tonantem credidimus Iovem

regnare: praesens divus habebitur

Augustus, adiectis Britannis

imperio, gravibusque Persis.

Milesne Crassi coniuge barbara

turpis maritus vixit? Et hostium,

pro Curia inversique mores!

Consenuit socerorum in arvis

sub rege Medo Marsus et Appulus,

Anciliorum et nominis et togae

oblitus, aeternaeque Vestae,

incolumi Iove et urbe Roma?

Hoc caverat mens provida Reguli,

dissentientis conditionibus

foedis, et exemplo trahenti

perniciem veniens in aevum,

si non periret immiserabilis

captiva pubes. «Signa ego Punicis

affixa delubris, et arma

militibus sine caede, - dixit -,

derepta vidi: vidi ego civium

retorta tergo brachia libero,

portasque non clausas, et arva

Marte coli populata nostro.

Auro repensus scilicet acrior

miles redibit? Flagitio additis

damnum. Neque amissos colores

lana refert medicata fuco;

nec vera virtus, cum semel excidit,

curat reponi deterioribus.

Si pugnat extricata densis

cerva plagis, erit ille fortis,

qui perfidis se credidit hostibus;

et Marte Poenos proteret altero,

qui lora restrictis lacertis

sensit iners, timuitque mortem.

Hic, unde vitam sumeret, inscius,

pacem duello miscuit. O pudor!

O magna Carthago, probrosis

altior Italiae ruinis!»

Fertur pudicae coniugis osculum,

parvosque natos, ut capitis minor,

ab se removisse, et virilem

torvus humi posuisse vultum:

donec labantes consilio Patres

firmaret auctor numquam alias dato,

interque maerentes amicos

egregius properaret exsul.

Atqui sciebat, quae sibi barbarus

tortor pararet: non aliter tamen

dimovit obstantes propinquos

et populum reditus morantem,

quam si clientum longa negotia,

diiudicata lite, relinqueret,

tendens Venafranos in agros

aut Lacedaemonium Tarentum.

Delicta maiorum immeritus lues,

Romane, donec templa refeceris

aedesque labentes deorum et

foeda nigro simulacra fumo.

Dis te minorem quod geris, imperas:

hinc omne principium, huc refer exitum.

Di multa neglecti dederunt

Hesperiae mala luctuosae.

Iam bis Monaeses et Pacori manus

non auspicatos contudit impetus

nostros, et, adiecisse praedam

torquibus exiguis, renidet.

Paene occupatam seditionibus

delevit Urbem Dacus et Aethiops,

hic classe formidatus, ille

missilibus melior sagittis.

Fecunda culpae saecula nuptias

primum inquinavere et genus et domos:

hoc fonte derivata clades

in patriam populumque fluxit.

Motus doceri gaudet Ionicos

matura virgo, et fingitur artibus

iam nunc, et incestos amores

de tenero meditatur ungui.

Mox iuniores quaerit adulteros

inter mariti vina; neque eligit,

cui donet impermissa raptim

gaudia, luminibus remotis:

sed iussa coram, non sine conscio

surgit marito, seu vocat institor,

seu navis Hispanae magister,

dedecorum pretiosus emptor.

Non his iuventus orta parentibus

infecit aequor sanguine Punico,

Pyrrhumque, et ingentem cecidit

Antiochum, Hannibalemque durum:

sed rusticorum mascula militum

proles, Sabellis docta ligonibus

versare glebas, et severae

matris ad arbitrium recisos

portare fustes, Sol ubi montium

mutaret umbras, et iuga demeret

bobus fatigatis, amicum

tempus agens abeunte curru.

Damnosa quid non imminuit dies?

Aetas parentum, peior avis, tulit

nos nequiores, mox daturos

progeniem vitiosiorem.

Quid fles, Asterie, quem tibi candidi

primo restituent vere Favonii,

Thyna merce beatum,

constantis iuvenem fide,

Gygen? Ille, Notis actus ad Oricum

post insana Caprae sidera, frigidas

noctes non sine multis

insomnis lacrimis agit.

Atqui sollicitae nuntius hospitae,

suspirare Chloen et miseram tuis

dicens ignibus uri,

tentat mille vafer modis.

Ut Proetum mulier perfida credulum

falsis impulerit criminibus, nimis

casto Bellerophonti

maturare necem, refert.

Narrat paene datum Pelea Tartaro,

Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens,

et peccare docentes

fallax historias movet,

frustra: nam scopulis surdior Icari

voces audit adhuc integer. At, tibi

ne vicinus Enipeus

plus iusto placeat, cave:

quamvis non alius flectere equum sciens

aeque conspicitur gramine Martio,

nec quisquam citus aeque

Tusco denatat alveo.

Prima nocte domum claude; neque in vias

sub cantu querulae despice tibiae;

et te saepe vocanti

duram, difficilis mane.

Martiis caelebs quid agam kalendis,

quid velint flores et acerra turis

plena miraris positusque carbo in

caespite vivo,

docte sermones utriusque linguae?

Voveram dulces epulas et album

Libero caprum prope funeratus

arboris ictu.

Hic dies anno redeunte festus

corticem astrictum pice demovebit

amphorae fumum bibere institutae

consule Tullo.

Sume, Maecenas, cyathos amici

sospitis centum, et vigiles lucernas

perfer in lucem: procul omnis esto

clamor et ira.

Mitte civiles super urbe curas:

occidit Daci Cotisonis agmen,

Medus infestus sibi luctuosis

dissidet armis;

servit Hispanae vetus hostis orae

Cantaber, sera dominus catena,

iam Scythiae laxo meditantur arcu

cedere campis.

Neglegens ne qua populus laboret,

parce privatus nimium cavere et

dona praesentis cape laetus horae:

linque severa.

HORATIUS.

Donec gratus eram tibi,

nec quisquam potior brachia candidae

cervici iuvenis dabat,

Persarum vigui rege beatior.

LYDIA.

Donec non alia magis

arsisti, neque erat Lydia post Chloen,

multi Lydia nominis

Romana vigui clarior Ilia.

HO. Me nunc Thressa Chloe regit,

dulces docta modos, et citharae sciens;

pro qua non metuam mori,

si parcent animae fata superstiti.

LY. Me torret face mutua

Thurini Calais filius Ornyti;

pro quo bis patiar mori,

si parcent puero fata superstiti.

HO. Quid si prisca venit Venus,

diductosque iugo cogit aeneo?

Si flava excutitur Chloe,

reiectaeque patet ianua Lydiae?

LY. Quamquam sidere pulchrior

ille est, tu levior cortice, et improbo

iracundior Hadria;

tecum vivere amem, tecum obeam libens.

Extremum Tanain si biberes, Lyce

saevo nupta viro, me tamen asperas

porrectum ante fores obicere incolis

plorares Aquilonibus.

Audis quo strepitu ianua, quo nemus

inter pulchra satum tecta remugiat

ventis? Et positas ut glaciet nives

puro numine Iuppiter?

Ingratam Veneri pone superbiam,

ne currente retro, funis eat, rota.

Non te Penelopen difficilem Procis

Tyrrhenus genuit parens.

O, quamvis neque te munera, nec preces,

nec tinctus viola pallor amantium,

nec te vir Pieria pelice saucius

curvat, supplicibus tuis

parcas, nec rigida mollior aesculo,

nec Mauris animum mitior anguibus!

Non hoc semper erit liminis aut aquae

caelestis patiens latus.

Mercuri, (nam te docilis magistro

movit Amphion lapides canendo)

tuque, testudo, resonare septem

callida nervis,

nec loquax olim neque grata, nunc et

divitum mensis et amica templis;

dic modos, Lyde quibus obstinatas

applicet aures;

quae, velut latis equa trima campis

ludit exsultim, metuitque tangi,

nuptiarum expers et adhuc protervo

cruda marito.

Tu potes tigres comitesque silvas

ducere, et rivos celeres morari.

Cessit immanis tibi blandienti

ianitor aulae,

Cerberus; quamvis furiale centum

muniant angues caput eius, atque

spiritus taeter saniesque manet

ore trilingui.

Quin et Ixion Tityosque vultu

risit invito; stetit urna paulum

sicca, dum grato Danai puellas

carmine mulces.

Audiat Lyde scelus atque notas

virginum poenas, et inane lymphae

dolium fundo pereuntis imo,

seraque fata,

quae manent culpas etiam sub Orco.

Impiae nam, (quid potuere maius?)

impiae sponsos potuere duro

perdere ferro.

Una de multis, face nuptiali

digna, periurum fuit in parentem

splendide mendax et in omne virgo

nobilis aevum:

"Surge", quae dixit iuveni marito,

"surge, ne longus tibi somnus, unde

non times, detur; socerum et scelestas

falle sorores,

quae, velut nactae vitulos leaenae,

singulos, eheu, lacerant. Ego, illis

mollior, nec te feriam neque intra

claustra tenebo.

Me pater saevis oneret catenis,

quod viro clemens misero peperci;

me vel extremos Numidarum in agros

classe releget.

I, pedes quo te rapiunt et aurae,

dum favet nox et Venus: i secundo

omine, et nostri memorem sepulcro

scalpe querelam".

Miserarum est, neque amori dare ludum, neque dulci

mala vino lavere, aut exanimari metuentes

patruae verbera linguae.

Tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas

operosaeque Minervae studium aufert, Neobule,

Liparaei nitor Hebri,

simul unctos Tiberinis humeros lavit in undis,

eques ipso melior Bellerophonte neque pugno

neque segni pede victus,

catus idem per apertum fugientes agitato

grege cervos iaculari, et celer arto latitantem

fruticeto excipere aprum.

O fons Bandusiae, splendidior vitro,

dulci digne mero, non sine floribus,

cras donaberis haedo,

cui frons turgida cornibus

primis et Venerem et proelia destinat.

Frustra: nam gelidos inficiet tibi

rubro sanguine rivos

lascivi suboles gregis.

Te flagrantis atrox hora Caniculae

nescit tangere, tu frigus amabile

fessis vomere tauris

praebes et pecori vago.

Fies nobilium tu quoque fontium,

me dicente cavis impositam ilicem

saxis, unde loquaces

lymphae desiliunt tuae.

Herculis ritu modo dictus, o plebs,

morte venalem petiisse laurum,

Caesar Hispana repetit Penates

victor ab ora.

Unico gaudens mulier marito

prodeat, iustis operata divis,

et soror clari ducis, et decorae

supplice vitta

virginum matres iuvenumque nuper

sospitum. Vos, o pueri et puellae

iam virum expertae, male | ominatis

parcite verbis.

Hic dies vere mihi festus atras

eximet curas: ego nec tumultum

nec mori per vim metuam, tenente

Caesare terras.

I, pete unguentum, puer, et coronas

et cadum Marsi memorem duelli,

Spartacum siqua potuit vagantem

fallere testa.

Dic et argutae properet Neaerae

murreum nodo cohibere crinem;

si per invisum mora ianitorem

fiet, abito.

Lenit albescens animos capillus

litium et rixae cupidos protervae;

non ego hoc ferrem calidus iuventa,

consule Planco.

Uxor pauperis Ibyci,

tandem nequitiae fige modum tuae

famosisque laboribus:

maturo propior desine funeri

inter ludere virgines,

et stellis nebulam spargere candidis.

Non, si quid Pholoen satis,

et te, Chlori, decet: filia rectius

expugnat iuvenum domos,

pulso Thyias uti concita tympano.

Illam cogit amor Nothi

lascivae similem ludere capreae:

te lanae prope nobilem

tonsae Luceriam, non citharae, decent,

nec flos purpureus rosae;

nec poti, vetulam, faece tenus cadi.

Inclusam Danaen turris ahenea

robustaeque fores et vigilum canum

tristes excubiae munierant satis

nocturnis ab adulteris,

si non Acrisium, virginis abditae

custodem pavidum, Iuppiter et Venus

risissent: fore enim tutum iter et patens

converso in pretium deo.

Aurum per medios ire satellites,

et perrumpere amat saxa, potentius

ictu fulmineo. Concidit auguris

Argivi domus, ob lucrum

demersa exitio: diffidit urbium

portas vir Macedo, et subruit aemulos

reges muneribus: munera navium

saevos illaqueant duces.

Crescentem sequitur cura pecuniam

maiorumque fames. Iure perhorrui

late conspicuum tollere verticem,

Maecenas, equitum decus.

Quanto quisque sibi plura negaverit,

ab dis plura feret. Nil cupientium

nudus castra peto, et transfuga divitum

partes linquere gestio;

contemptae dominus splendidior rei,

quam si, quidquid arat impiger Appulus,

occultare meis dicerer horreis,

magnas inter opes inops.

Purae rivus aquae, silvaque iugerum

paucorum, et segetis certa fides meae,

fulgentem imperio fertilis Africae

fallit sorte beatior.

Quamquam nec Calabrae mella ferunt apes,

nec Laestrygonia Bacchus in amphora

languescit mihi, nec pinguia Gallicis

crescunt vellera pascuis:

importuna tamen pauperies abest;

nec, si plura velim, tu dare deneges.

Contracto melius parva cupidine

vectigalia porrigam,

quam si Mygdoniis regnum Alyattei

campis continuem. Multa petentibus

desunt multa. Bene est, cui deus obtulit

parca, quod satis est, manu.

Aeli, vetusto nobilis ab Lamo, -

quando et priores hinc Lamias ferunt

denominatos, et nepotum

per memores genus omne fastos

auctore ab illo ducit originem,

qui Formiarum moenia dicitur

princeps et innantem Maricae

litoribus tenuisse Lirim,

late tyrannus; - cras foliis nemus

multis et alga litus inutili

demissa tempestas ab Euro

sternet, aquae nisi fallit augur

annosa cornix. Dum potes, aridum

compone lignum: cras Genium mero

curabis et porco bimestri,

cum famulis operum solutis.

Faune, nympharum fugientum amator,

per meos fines et aprica rura

lenis incedas, abeasque parvis

aequus alumnis;

si tener pleno cadit haedus anno,

larga nec desunt Veneris sodali

vina craterae, vetus ara multo

fumat odore.

Ludit herboso pecus omne campo,

cum tibi Nonae redeunt Decembres:

festus in pratis vacat otioso

cum bove pagus:

inter audaces lupus errat agnos:

spargit agrestes tibi silva frondes:

gaudet invisam pepulisse fossor

ter pede terram.

Quantum distet ab Inacho

Codrus, pro patria non timidus mori,

narras, et genus Aeaci,

et pugnata sacro bella sub Ilio:

quo Chium pretio cadum

mercemur, quis aquam temperet ignibus,

quo praebente domum, et quota

Pelignis caream frigoribus, taces.

Da Lunae propere novae,

da Noctis mediae, da, puer, auguris

Murenae: tribus aut novem

miscentur cyathis pocula commodis.

Qui Musas amat impares,

ternos ter cyathos attonitus petet

vates: tres prohibet supra,

rixarum metuens, tangere Gratia,

nudis iuncta sororibus.

Insanire iuvat: cur Berecyntiae

cessant flamina tibiae?

Cur pendet tacita fistula cum lyra?

Parcentes ego dexteras

odi: sparge rosas: audiat invidus

dementem strepitum Lycus,

et vicina seni non habilis Lyco.

Spissa te nitidum coma,

puro te similem, Telephe, Vespero,

tempestiva petit Rhode:

me lentus Glycerae torret amor meae.

Non vides, quanto moveas periclo,

Pyrrhe, Gaetulae catulos leaenae?

Dura post paulo fugies inaudax

proelia raptor,

cum per obstantes iuvenum catervas

ibit insignem repetens Nearchum:

grande certamen, tibi praeda cedat

maior, an illi.

Interim, dum tu celeres sagittas

promis, haec dentes acuit timendos:

arbiter pugnae posuisse nudo

sub pede palmam

fertur, et leni recreare vento

sparsum odoratis humerum capillis,

qualis aut Nireus fuit, aut aquosa

raptus ab Ida.

O nata mecum consule Manlio,

seu tu querelas, sive geris iocos,

seu rixam et insanos amores,

seu facilem, pia testa, somnum,

quocumque lectum nomine Massicum

servas, moveri digna bono die,

descende, Corvino iubente,

promere languidiora vina.

Non ille, quamquam Socraticis madet

sermonibus, te negliget horridus.

Narratur et prisci Catonis

saepe mero caluisse virtus.

Tu lene tormentum ingenio admoves

plerumque duro: tu sapientium

curas et arcanum iocoso

consilium retegis Lyaeo:

tu spem reducis mentibus anxiis

viresque, et addis cornua pauperi,

post te neque iratos trementi

regum apices neque militum arma.

Te Liber, et, si laeta aderit, Venus,

segnesque nodum solvere Gratiae,

vivaeque producent lucernae,

dum rediens fugat astra Phoebus.

Montium custos nemorumque, Virgo,

quae laborantes utero puellas

ter vocata audis, adimisque leto,

diva triformis;

imminens villae tua pinus esto,

quam per exactos ego laetus annos

verris obliquum meditantis ictum

sanguine donem.

Caelo supinas si tuleris manus

nascente Luna, rustica Phidyle,

si ture placaris et horna

fruge Lares, avidaque porca,

nec pestilentem sentiet Africum

fecunda vitis, nec sterilem seges

robiginem, aut dulces alumni

pomifero grave tempus anno.

Nam quae nivali pascitur Algido

devota, quercus inter et ilices,

aut crescit Albanis in herbis,

victima, Pontificum secures

cervice tinget. Te nihil attinet

tentare multa caede bidentium

parvos coronantem marino

rore deos fragilique myrto.

Immunis aram si tetigit manus,

non sumptuosa blandior hostia

mollivit aversos Penates

farre pio et saliente mica.

Intactis opulentior

thesauris Arabum et divitis Indiae,

caementis licet occupes

Tyrrhenum omne tuis et mare Apulicum;

si figit adamantinos

summis verticibus dira Necessitas

clavos, non animum metu,

non mortis laqueis expedies caput.

Campestres melius Scythae,

quorum plaustra vagas rite trahunt domos,

vivunt, et rigidi Getae,

immetata quibus iugera liberas

fruges et Cererem ferunt,

nec cultura placet longior annua,

defunctumque laboribus

aequali recreat sorte vicarius.

Illic matre carentibus

privignis mulier temperat innocens,

nec dotata regit virum

coniunx, nec nitido fidit adultero.

Dos est magna parentium

virtus, et metuens alterius viri

certo foedere castitas,

et peccare nefas, aut pretium mori.

O quisquis volet impias

caedes et rabiem tollere civicam,

si quaeret Pater urbium

subscribi statuis, indomitam audeat

refrenare licentiam,

clarus postgenitis; quatenus, heu nefas,

virtutem incolumem odimus,

sublatam ex oculis quaerimus, invidi.

Quid tristes querimoniae,

si non supplicio culpa reciditur?

Quid leges sine moribus

vanae proficiunt? Si neque fervidis

pars inclusa caloribus

mundi, nec Boreae finitimum latus,

durataeque solo nives

mercatorem abigunt? Horrida callidi

vincunt aequora navitae?

Magnum pauperies opprobrium iubet

quidvis et facere et pati,

virtutisque viam deserit arduae.

Vel nos in Capitolium,

quo clamor vocat et turba faventium,

vel nos in mare proximum

gemmas et lapides aurum et inutile,

summi materiem mali,

mittamus, scelerum si bene paenitet.

Eradenda cupidinis

pravi sunt elementa; et tenerae nimis

mentes asperioribus

formandae studiis. Nescit equo rudis

haerere ingenuus puer,

venarique timet, ludere doctior,

seu Graeco iubeas trocho,

seu malis vetita legibus alea;

cum periura patris fides

consortem socium fallat et hospitem,

indignoque pecuniam

heredi properet. Scilicet improbae

crescunt divitiae: tamen

curtae nescio quid semper abest rei.

Quo me, Bacche, rapis tui

plenum? Quae nemora aut quos agor in specus,

velox mente nova? Quibus

antris egregii Caesaris audiar

aeternum meditans decus

stellis inserere et consilio Iovis?

Dicam insigne, recens, adhuc

indictum ore alio. Non secus in iugis

exsomnis stupet Euhias,

Hebrum prospiciens et nive candidam

Thracen ac pede barbaro

lustratam Rhodopen, ut mihi devio

ripas et vacuum nemus

mirari libet. O Naiadum potens

Baccharumque valentium

proceras manibus vertere fraxinos,

nil parvum aut humili modo,

nil mortale loquar. Dulce periculum est,

o Lenaee, sequi deum

cingentem viridi tempora pampino.

Vixi puellis nuper idoneus,

et militavi non sine gloria:

nunc arma defunctumque bello

barbiton hic paries habebit,

laevum marinae qui Veneris latus

custodit. Hic hic ponite lucida

funalia et vectes et arcus

oppositis foribus minaces.

O quae beatam, diva, tenes Cyprum et

Memphin carentem Sithonia nive,

regina, sublimi flagello

tange Chloen semel arrogantem.

Impios parrae recinentis omen

ducat et praegnans canis, aut ab agro

rava decurrens lupa Lanuvino

fetaque vulpes;

rumpat et serpens iter institutum,

si per obliquum, similis sagittae,

terruit mannos. Ego cui timebo,

providus auspex,

antequam stantes repetat paludes

imbrium divina avis imminentum,

oscinem corvum prece suscitabo

solis ab ortu.

Sis licet felix, ubicumque mavis,

et memor nostri, Galatea, vivas;

teque nec laevus vetet ire picus,

nec vaga cornix.

Sed vides quanto trepidet tumultu

pronus Orion. Ego, quid sit ater

Hadriae, novi, sinus, et quid albus

peccet Iapyx.

Hostium uxores puerique caecos

sentiant motus orientis Austri, et

aequoris nigri fremitum, et trementes

verbere ripas.

Sic et Europe niveum doloso

credidit tauro latus, et scatentem

belluis pontum mediasque fraudes

palluit audax.

Nuper in pratis studiosa florum et

debitae Nymphis opifex coronae,

nocte sublustri nihil astra praeter

vidit et undas.

Quae simul centum tetigit potentem

oppidis Creten: «Pater! O relictum

filiae nomen! Pietasque, - dixit -,

victa furore!

Unde? Quo veni? Levis una mors est

virginum culpae. Vigilansne ploro

turpe commissum? An vitiis carentem

ludit imago

vana, quae porta fugiens eburna

somnium ducit? Meliusne fluctus

ire per longos fuit, an recentes

carpere flores?

Si quis infamem mihi nunc iuvencum

dedat iratae, lacerare ferro et

frangere enitar modo multum amati

cornua monstri.

Impudens liqui patrios Penates;

impudens Orcum moror! O deorum

si quis haec audis, utinam inter errem

nuda leones!

Antequam turpis macies decentes

occupet malas, teneraeque sucus

defluat praedae, speciosa quaero

pascere tigres.

Vilis Europe, pater urget absens,

quid mori cesses? Potes hac ab orno

pendulum zona bene te secuta

laedere collum:

sive te rupes et acuta leto

saxa delectant, age, te procellae

crede veloci: nisi herile mavis

carpere pensum,

regius sanguis, dominaeque tradi

barbarae paelex.» Aderat querenti

perfidum ridens Venus et remisso

filius arcu:

mox, ubi lusit satis: «Abstineto,

- dixit -, irarum calidaeque rixae,

cum tibi invisus laceranda reddet

cornua taurus.

Uxor invicti Iovis esse nescis;

mitte singultus: bene ferre magnam

disce fortunam. Tua sectus orbis

nomina ducet.»

Festo quid potius die

Neptuni faciam? Prome reconditum,

Lyde, strenua Caecubum,

munitaeque adhibe vim sapientiae.

Inclinare meridiem

sentis, ac, veluti stet volucris dies,

parcis deripere horreo

cessantem Bibuli consulis amphoram.

Nos cantabimus invicem

Neptunum et virides Nereidum comas:

tu curva recines lyra

Latonam et celeris spicula Cynthiae:

summo carmine, quae Cnidon

fulgentesque tenet Cycladas, et Paphon

iunctis visit oloribus.

Dicetur merita Nox quoque nenia.

Tyrrhena regum progenies, tibi

non ante verso lene merum cado,

cum flore, Maecenas, rosarum, et

pressa tuis balanus capillis

iamdudum apud me est. Eripe te morae,

ne semper udum Tibur et Aesulae

declive contempleris arvum, et

Telegoni iuga parricidae.

Fastidiosam desere copiam et

molem propinquam nubibus arduis:

omitte mirari beatae

fumum et opes strepitumque Romae.

Plerumque gratae divitibus vices,

mundaeque parvo sub lare pauperum

coenae, sine aulaeis et ostro,

sollicitam explicuere frontem.

Iam clarus occultum Andromedae pater

ostendit ignem: iam Procyon furit

et stella vesani Leonis,

sole dies referente siccos.

Iam pastor umbras cum grege languido

rivumque fessus quaerit et horridi

dumeta Silvani; caretque

ripa vagis taciturna ventis.

Tu, civitatem quis deceat status,

curas, et Urbi sollicitus times,

quid Seres et regnata Cyro

Bactra parent, Tanaisque discors.

Prudens futuri temporis exitum

caliginosa nocte premit deus;

ridetque, si mortalis ultra

fas trepidat. Quod adest, memento

componere aequus: cetera fluminis

ritu feruntur, nunc medio alveo

cum pace delabentis Etruscum

in mare, nunc lapides adesos

stirpesque raptas et pecus et domos

volventis una, non sine montium

clamore vicinaeque silvae,

cum fera diluvies quietos

irritat amnes. Ille potens sui

laetusque deget, cui licet in diem

dixisse: «Vixi!». Cras vel atra

nube polum Pater occupato,

vel sole puro: non tamen irritum,

quodcumque retro est, efficiet; neque

diffinget infectumque reddet,

quod fugiens semel hora vexit.

Fortuna saevo laeta negotio, et

ludum insolentem ludere pertinax,

transmutat incertos honores,

nunc mihi, nunc alii benigna.

Laudo manentem: si celeres quatit

pennas, resigno quae dedit, et mea

virtute me involvo, probamque

pauperiem sine dote quaero.

Non est meum, si mugiat Africis

malus procellis, ad miseras preces

decurrere, et votis pacisci,

ne Cypriae Tyriaeque merces

addant avaro divitias mari.

Tunc me, biremis praesidio scaphae

tutum, per Aegaeos tumultus

aura feret geminusque Pollux.

Exegi monumentum aere perennius

regalique situ pyramidum altius,

quod non imber edax, non Aquilo impotens

possit diruere aut innumerabilis

annorum series et fuga temporum.

Non omnis moriar multaque pars mei

vitabit Libitinam: usque ego postera

crescam laude recens, dum Capitolium

scandet cum tacita virgine Pontifex.

Dicar qua violens obstrepit Aufidus

et qua pauper aquae Daunus agrestium

regnavit populorum, ex humili potens,

princeps Aeolium carmen ad Italos

deduxisse modos. Sume superbiam

quaesitam meritis et mihi Delphica

lauro cinge volens, Melpomene, comam.